Fysieke plekken waar je restmaterialen kunt bekijken, uitzoeken en kopen én waarmee je aan de slag kunt. Tien jaar geleden, lang voordat “circulair” een trend werd, opende in Rotterdam de eerste ‘Buurman’: een bouwmarkt met eerder gebruikte materialen en een open werkplaats.
De wereld van morgen
Bianca Ernst, initiatiefnemer: ‘In de wereld van morgen willen we een circulaire economie. Dat betekent dat we afgedankte grondstoffen die nog goed bruikbaar zijn niet zomaar weggooien. Op dit moment wordt het te vaak nog ergens gestort, verbrand of laagwaardig gerecycled, terwijl veel materialen een nieuw leven kunnen krijgen.
Buurman staat voor lokaal hergebruik. De materialen die we in onze bouwmarkt verkopen, zijn afkomstig uit de stad. Onder andere van afvalscheidingsstations en musea. We richten ons voornamelijk op hout als bouwmateriaal. We noemen dat “overschot”, maar het is eigenlijk “overvloed”.
We moeten wat mij betreft ook niet spreken over “grondstoffenschaarste”, want we hebben juist super veel grondstoffen ter beschikking. Ze zijn alleen al een keer eerder gebruikt, en vinden daarna hun weg nog niet naar de mensen en de bedrijven die ze nog kunnen gebruiken. In een circulaire economie worden dat er steeds meer.’
Bouwmarkt
‘De winkel en werkplaats is zowel bedoeld voor bedrijven als voor particulieren. Een bezoek aan een Buurman is al een eyeopener op zichzelf. Wanneer mensen de materialen zien, zeggen ze vaak: ‘Hóé dan? Waarom hebben mensen dit weggegooid?’ Er zit nog zo veel moois en bruikbaars tussen.
Ons hout is niet per se goedkoper dan nieuw hout uit de bouwmarkten. Dat begrijpen mensen niet altijd, maar het komt simpelweg omdat het veel tijd (en dus geld) kost om het “ecosysteem van hergebruik” werkend te krijgen. Er komt best veel logistiek bij kijken: de materialen moeten verzameld en vervoerd worden. We staan bijvoorbeeld op afvalscheidingsstations om ervoor te zorgen dat het goede hout onze kant op gaat.
Ook werken we samen met bedrijven die vastgoed hebben, en die bijvoorbeeld gaan verbouwen, of met musea, die om de zoveel tijd wisselen van expositie. En dan zijn er nog de producenten, bijvoorbeeld houtleveranciers. Zij hebben in het productieproces soms ook ‘kromkommers’: een houtstroom die ze niet kwijt kunnen.
Je kunt nog zo veel moois met die restmaterialen. Kijk bijvoorbeeld naar het Hof van Cartesius in Utrecht, dat is een prachtig voorbeeld van circulaire bouw, waar in de gevels en het interieur veel afgekeurd hout is verwerkt.’
‘Je kunt nog zo veel moois met die restmaterialen.’
Werkplaats
‘Onze werkplaatsen zijn geopend voor mensen die er willen klussen. Daarnaast geven we er cursussen en workshops, of komen er bedrijven langs voor een teambuildingsdag of masterclass. Dan maken we bijvoorbeeld moestuinbakken, bankjes, stoelen, tafels. De deelnemers leren de waarde van materialen te herkennen en ontdekken het plezier om daarmee aan de slag te gaan.
Er komen vaak mensen die hele dagen op kantoor zitten. Dan is het heerlijk om met je handen bezig te zijn. Iets maken is, in tegenstelling tot al dat digitale werk, vervullend. Het maakt blij en het geeft voldoening om waarde aan iets toe te voegen.
De werkplaats is een onmisbaar onderdeel van Buurman. Het draait ons namelijk niet alleen om het hergebruik van materialen, maar ook dat mensen er zélf mee aan de slag gaan. We krijgen regelmatig de vraag of wij een kast of iets dergelijks kunnen maken, maar nee, ga er zelf mee aan de slag. Dan word je veel bewuster, krijgt het materiaal meer waarde en ga je er in de toekomst anders mee om.’
Personeel
‘Bij ons werken een aantal mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, bij wie het werken in de reguliere maatschappij niet goed lukt. Bij ons lukt het wel, omdat ze met hun handen kunnen werken en omdat er weinig werkdruk is. We hebben voldoende diversiteit qua werkzaamheden, zodat er van alles te doen is wat kan passen. Zo kunnen mensen bij ons weer proberen om in een arbeidsritme te komen.’
Opschalen
‘We begonnen dus met Buurman in Rotterdam en Utrecht. In 2020 opende Buurman in Antwerpen. We wonnen in 2024 de Circulair Award for Business. En dit jaar startte we een social franchise om op te kunnen schalen. Om het uit te rollen naar andere steden, dát is een totaal andere uitdaging.
Met onze social franchise hebben we financiering binnengehaald om 3 jaar lang te kunnen investeren in het starten en begeleiden van nieuwe locaties. We hopen tien locaties te hebben in 2030, en zijn nu in 2025 met 6 locaties al goed onderweg.’
Gedragsverandering
‘We hebben een mooie missie, maar ook een uitdagende. Ondernemers met passie weten ons wel te vinden, maar hoe bereiken we meer mensen? Dat is een vraag die ons bezighoudt. We hebben geen grote marketingbudgetten.
Als klant moet je best gemotiveerd zijn over om naar een Buurman te gaan. Als je circulair gaat werken, is de kans groot dat je naar minstens 2 winkels moet om al je materialen te verzamelen. Het alternatief, om op een website iets te bestellen en dat het de volgende dag al in huis is, is verleidelijk. Om ons bedrijfsmodel goed te laten werken, hebben we dus ook een mentaliteits- en gedragsverandering nodig in onze cultuur.’
Lineaire economie
‘Financiële uitdagingen zijn er ook. De marges op ons business model zijn klein. We hebben namelijk goede, zichtbare locaties in de stad nodig en we hebben veel ruimte nodig. Dat is duur. En arbeid in Nederland is ook duur.
Ironisch genoeg is het ook goedkoper om een nieuwe houten balk van de andere kant van de wereld te halen dan om een tweedehands balk te shoppen. Dat komt door hoe het huidige systeem is ingericht: wij proberen circulair te werken in een lineaire economie – dat is erg uitdagend. Er kan veel binnen het huidige systeem, maar de circulaire logica wordt ook vaak tegengewerkt.
Kijk bijvoorbeeld naar hoe ons belastingstelsel is ingericht: wij betalen nog steeds 21 procent belasting op een balk waar allang belasting op is geïnd. Dat is eigenlijk heel onlogisch. Dit gaat in de toekomst waarschijnlijk wel veranderen, maar dat duurt zeker nog 10 jaar. In de tussentijd proberen wij om tot een kantelpunt te komen. Het staat vast dat we uiteindelijk naar ecosystemen van hergebruik toe moeten.’
Bezoek een Buurman in Amsterdam, Antwerpen, Arnhem, Rotterdam, Utrecht, Nijmegen of binnenkort Breda. Wil jij ook een Buurman in jouw stad? Op buurman.org vind je tips.