Een vreugdevol leven binnen de draagkracht van mens en aarde – dat is de missie van Just Enough. Daar hoort bij dat we stoppen met overconsumptie en meer spullen delen met elkaar. Maar ook dat de spullen die we wél in huis halen van goede kwaliteit zijn, lang meegaan en niet worden gemaakt op een manier die ten koste gaat van mens en milieu.

Met onze Productwijzer helpen we je om beter inzicht te krijgen in wat er schuilgaat achter allerlei merken en producten. Zodat je weet wat het echte verhaal is achter jouw producten. En je de greenwashing kunt onderscheiden van de echt duurzame merken. Want vaak krijgen wij alleen de verleidelijke reclames te zien, met mooie beloftes over hoe een product ons helpt om mooier, leuker of efficiënter te worden. Terwijl de mensen in de productieketen en de aarde zelf er juist schade van ondervindt.

Door te kiezen voor merken die hoog scoren in de Productwijzer, maak je het voor duurzame koplopers mogelijk om te bestaan. Want in elke sector zijn er inspirerende initiatieven van bedrijven die hun bedrijfsvoering écht, intrinsiek anders proberen in te richten: rechtvaardiger, circulair, met respect voor mensen, dieren, de aarde. Aan de andere kant geef je een signaal aan de multinationals die het niet zo nauw nemen met mensenrechten en die het anno 2026 nog steeds normaal vinden om hun bestuurders buitensporig te belonen. Hoe meer we hen boycotten, hoe meer zij zich onder druk gezet voelen om ook verbeteringen door te voeren.

Hoe ons onderzoek tot stand is gekomen

Just Enough maakt gebruik van de methodiek van Ethical Consumer. Zij doen al tientallen jaren onafhankelijk onderzoek naar bedrijfsethiek. Veel van de producten in de Productwijzer hebben we vertaald vanuit de database van Ethical Consumer. Aanvullend voegen wij zelf Nederlandse merken toe. Dat doen we stap voor stap.

Hoe onze beoordeling is opgebouwd

We vinden het belangrijk om transparant te zijn over onze manier van beoordelen. Daarom lees je hieronder hoe onze beoordeling is opgebouwd en waar we op letten.

Per productgroep onderzoeken we verschillende categorieën.

Het verschilt per productgroep wat we precies beoordelen. Dat is ook logisch, want shampoo is bijvoorbeeld een heel ander product dan een laptop. Als je de pop-up in de scoretabel opent, zie je dat we altijd beoordelen op vier vaste categorieën: klimaat, werknemers, belastingmoraal en bedrijfsethiek.

Dit vullen we aan met extra categorieën die bij het product passen. Bij technologische producten kijken we bijvoorbeeld ook naar privacy, militaire banden, energiezuinigheid en/of conflictmineralen. Terwijl we bij verzorgingsproducten bijvoorbeeld kijken naar: dierproeven, schadelijke ingrediënten, palmolie en verpakkingen.

Binnen elke categorie kijken we naar meerdere indicatoren.

Binnen elke categorie kijken we naar ongeveer 5 tot 10 indicatoren. Vanwege de overzichtelijkheid kun je deze niet terugvinden in de pop-up. Maar onderaan dit artikel kun je door de lijst scrollen.

Bij sommige indicatoren kan het merk pluspunten verdienen, bij andere indicatoren kan het merk minpunten krijgen. Als we de informatie niet ontvangen of online kunnen vinden, ontvangt het merk automatisch de laagste score. Als het merk ons na de publicatie alsnog de nodige informatie stuurt, kunnen wij op basis daarvan de score aanpassen.

We kijken ook naar eventuele moeder- en zusterbedrijven.

Een duurzaam product vertelt niet het hele verhaal. Vaak hebben grote multinationals, waar meerdere merken onder vallen, één duurzaam submerkje dat in principe duurzaam is. Toch kun je dit niet integer noemen. Want: hoe logisch is het om een dierproefvrij product te kopen van een bedrijf dat zijn andere producten wél op dieren test? Of gerecycled toiletpapier van een bedrijf dat ondertussen bossen kapt voor andere productlijnen? Door het hele bedrijf mee te nemen, krijg jij een eerlijker en completer beeld. 

De eindscore is een rapportcijfer tussen de 1 en de 10.

Door met een eindscore te werken kun jij in één oogopslag zien hoe merken scoren, ook ten opzichte van andere merken. Meestal is de eindscore het gemiddelde van de scores van alle categorieën.

We proberen elke score binnen vijf jaar te updaten.

De Productwijzer wordt regelmatig bijgewerkt. Is een beoordeling ouder dan vijf jaar, dan laten we dat duidelijk weten. 

Goed om te weten: de methodiek zoals hierboven beschreven gebruiken we sinds december 2025. Nog niet alle beoordelingen in de Productwijzer geüpdatet en je ziet op sommige plekken dus nog het oude beoordelingssysteem. Bij oudere beoordelingen bestaat de score niet uit een cijfer tussen de 0 en de 10, maar uit ‘beste’, ‘gemiddelde’ of ‘slechtste’.

Op basis van welke informatie komt de beoordeling tot stand?

Door ons onderzoek te baseren op meerdere bronnen, verkleinen we de kans op greenwashing en houden we onze beoordelingen zo onafhankelijk mogelijk. 

• Allereerst vragen we altijd bij het merk zelf informatie op. Denk aan beleidsdocumenten of duurzaamheidsrapportages.
• We bekijken de website en kijken naar de beschikbare productinformatie, zoals de ingrediënten.
• Daarnaast zoeken we naar publiciteit rondom het merk (en het moederbedrijf) van onafhankelijke bronnen, zoals SOMO, de arbeidsinspectie, vakbladen, nieuwsberichten, openbare registers en andere publiek beschikbare gegevens. En naar media-aandacht, bijvoorbeeld naar aanleiding van misstanden.

Goed om te weten: We beoordelen zowel het beleid als de praktijk. En dus niet alleen de mooie beloftes, maar ook wat bedrijven daadwerkelijk doen. Denk aan hun impact op het klimaat, hoe ze omgaan met werknemers en dieren, of ze eerlijk belasting betalen en hoe transparant ze opereren.

Lijst met indicatoren

Klimaat

• Heeft het bedrijf zijn belangrijkste CO₂-impact geïdentificeerd?
• Neemt het bedrijf maatregelen om de CO₂-impact te verminderen?
• Rapporteert het bedrijf (jaarlijks en volledig) over zijn emissies, in scope 1, 2 en 3?
• Heeft het bedrijf een toekomstig reductiedoel voor alle scopes, dat is goedgekeurd door het SBTi, of een doel van 90% reductie in 2050?
• Is het bedrijf betrokken bij de winning van fossiele brandstoffen?
• Is er gerenommeerde en significante kritiek van derden op het klimaatbeleid van het bedrijf?
• Als een bedrijf zich volledig of grotendeels richt op producten of diensten die de overgang naar een koolstofarmere samenleving mogelijk maken, verbetert dit de score.

Werknemers 

Hoe zorgt het bedrijf voor eerlijke en veilige arbeidsomstandigheden, zowel binnen het eigen bedrijf als in de toeleveringsketen?

• Heeft het bedrijf een gedragscode voor leveranciers?
• Maakt het bedrijf leveranciers openbaar? (Hierbij geldt: Hoe meer productieniveaus worden gepubliceerd, hoe hoger de score.)
• Welk aandeel Fairtrade-producten produceert het bedrijf?
• Hoe hangt de keuze van de productielocatie samen met de naleving van arbeidsrechten?
• Heeft het bedrijf een positief inkoop- en aankoopbeleid, inclusief praktijken zoals langdurige samenwerking met leveranciers, regelmatige bezoeken ter plekke en interne productie?
• Is er gerenommeerde en significante kritiek van derden over arbeidsomstandigheden of -rechten?

Voor bedrijven met een jaaromzet van méér dan €50 miljoen gelden daarnaast de volgende criteria: 

• Ondersteunt het bedrijf monitoring die door werknemers in de productieketen wordt aangestuurd?
• Doet het bedrijf een toezegging voor leefbare lonen? Heeft het een actieplan, methodologie en meetbare resultaten om daar naartoe te werken?
• Werkt het bedrijf samen met vakbonden in de toeleveringsketen?

Bedrijfsethiek 

Bedrijfsethiek gaat over de bredere morele keuzes die een bedrijf maakt:

• Is het bedrijf lid van lobbygroepen?
• Ontvangen leidinggevenden een salaris van meer dan €1 miljoen per jaar?
• Voert het bedrijf een positief beleid over loonverhoudingen, zoals een beperkte leidinggevenden-lonenratio?
• Is het bedrijf betrokken bij de productie van wapens en militaire goederen?
• Is het bedrijf actief in de mijnbouw, de winning van fossiele brandstoffen of de productie van kernenergie?
• Is de kernactiviteit van het bedrijf gericht op milieu- of sociaal verantwoorde alternatieven?
• Draagt het bedrijf actief en aanzienlijk bij aan progressieve verandering, bijvoorbeeld via innovatie of maatschappelijke initiatieven?
• Is het bedrijf onderhevig aan een aanzienlijke boycot in overeenstemming met onze beoordelingen?
• Is er andere ernstige kritiek van betrouwbare derden op het bedrijf?
• Heeft het bedrijf een positieve bedrijfsstructuur, zoals een non-profit, coöperatieve rechtsvorm of steward owned?
• Beschikt het bedrijf over een Living Wage-certificering of over een Nederlands equivalent daarvan?

Belastingmoraal 

De belastingmoraal gaat over hoe transparant en verantwoord een bedrijf omgaat met belastingen:

• Staat het moederbedrijf of diens dochterondernemingen op onze lijst van belastingparadijzen?
• Is het bedrijf gecertificeerd met de Fair Tax-accreditatie, een erkend keurmerk voor belastingtransparantie en -integriteit, of een Nederlands equivalent daarvan?
• Publiceert het bedrijf een duidelijke, openbare belastingverklaring, waarin staat dat het zich niet bezighoudt met belastingontwijking, inclusief een toelichting op het doel van elke dochteronderneming in een belastingparadijs en hoe deze niet wordt gebruikt voor belastingminimalisatie?
• Maakt het bedrijf per land openbaar hoeveel omzet het realiseert en hoeveel belasting het betaalt, en of uit deze cijfers geen aanwijzingen blijken voor mogelijke ontwijkingspraktijken?
• Is er gerenommeerde en significante kritiek van derden op het belastinggedrag van het bedrijf?

Schadelijke ingrediënten

In hoeverre vermijdt het bedrijf ingrediënten die schadelijk kunnen zijn voor mens en milieu?

• Gebruikt het bedrijf geen PFAS, parabenen, ftalaten of formaldehyde? 
• Bevat het product geen microplastics of slecht biologisch afbreekbare vloeibare polymeren?
• Heeft het bedrijf, indien nog wel gebruikt, een duidelijke deadline om deze ingrediënten volledig uit te faseren?

Dierproeven en dierlijke bestanddelen 

Gebruikt het bedrijf dieren in productie en ontwikkeling?

• Is het bedrijf veganistisch gecertificeerd? Of heeft het een duidelijke verklaring tegen het gebruik van dierlijke bestanddelen?
• Heeft het bedrijf een vaste einddatum voor het stoppen met dierproeven op ingrediënten?

Verpakkingen 

Hoe beperkt het bedrijf de impact van verpakkingsmateriaal?

• Vermindert het bedrijf het verpakkingsmateriaal binnen eigen activiteiten?
• Vermindert het bedrijf het verpakkingsmateriaal in de toeleveringsketen?
• Zijn verpakkingen herbruikbaar of retourneerbaar? Of zijn de producten onverpakt?
• Zijn eenmalige verpakkingen plasticvrij, gemaakt van gerecyclede materialen of thuis composteerbaar?
• Is er sprake van andere maatregelen die bijdragen aan vermindering van verpakkingsmateriaal?
• Is er gerenommeerde en significante kritiek van derden op het verpakkingsbeleid?

Technische duurzaamheid

Hoe duurzaam is het apparaat?

• Kan het product worden gerepareerd? En hoe moeilijk of gemakkelijk wordt dat gemaakt?
• Is de garantieperiode meer of minder dan 4 jaar?
• Worden er gerecyclede materialen gebruikt in het product?

Energie-efficiëntie 

Hoe zit het met de energielabels van huishoudelijke apparaten en de beschikbaarheid van zuinige modellen?

Koelkasten:

• Is de energieklasse van koelkasten met vriesvak zichtbaar?
• Zijn er modellen met een hogere energieklasse dan D beschikbaar?  
• Heeft ten minste 25 procent van de koelkasten met vriesvak energieklasse A-C? 
• Zijn er meer Amerikaanse modellen dan gewone modellen met energieklasse A-C?

Wasmachines:

• Is de energieklasse zichtbaar?
• Zijn er modellen met energieklasse A beschikbaar?
• Hebben alle wasmachines energieklasse A?  

Vaatwassers:

• Is de energieklasse zichtbaar?
• Zijn modellen met energieklasse A-B beschikbaar? 

Conflictmineralen 

Hoe verantwoord is de inkoop van grondstoffen uit gebieden met mensenrechtenschendingen?

• Koopt het bedrijf verantwoord in, zowel op het gebied van conflict als de milieu-impact?
• Is er bewijs dat het bedrijf werkt met mineralen met andere hoog-impact mineralen dan de 3TG-mineralen (tin, tantaal, wolfraam en goud)?
• Voert het bedrijf due diligence uit op zowel conflict- als milieuaspecten?
• Is het beleid inzake conflictmineralen opgenomen in leverancierscontracten?
• Is het bedrijf lid van of verleent het financiële steun aan een multi-stakeholderinitiatief op dit gebied?
• Mogen leveranciers alleen werken met gecontroleerde smelterijen?
• Publiceert het bedrijf een volledige lijst van smelterijen of raffinaderijen?
• Vergroot het bedrijf de inzet van gerecyclede mineralen, en past het daarbij due diligence toe?

Palmolie 

We beoordelen een verantwoorde inkoop en transparantie op het gebied van palmolie.

• Zijn de producten van het bedrijf palmolievrij? 
• Zo nee, zijn palmolie en afgeleide producten RSPO-gecertificeerd? Of komt meer dan 50 procent van de palmolie uit geïdentificeerde of gesegregeerde bronnen?
• Werkt het bedrijf actief aan het vermijden van palmolie?
• Is er gerenommeerde en significante kritiek van derden op het palmoliebeleid van het bedrijf?

Bij bedrijven met een omzet van meer van € 100 miljoen beoordelen we aanvullend:

• Publiceert het bedrijf een jaarlijkse klachtenlijst?
• Publiceert het bedrijf een lijst van fabrieken?

Digitale privacy

Onze beoordeling van digitale privacy heeft een algemeen deel en een specifiek deel voor een aantal verschillende productgroepen.

Onze beoordeling voor het algemene deel:

• Is het bedrijf gevestigd in een land dat voldoet aan de GDPR (AVG)?
• Gebruikt het bedrijf gebruikersgegevens expliciet voor doelgerichte of gedragsgerichte reclame of marketing?
• Gebruikt het bedrijf expliciet gebruikersgegevens om AI-systemen te trainen of te verbeteren?
• Biedt het bedrijf meerdere afzonderlijke diensten aan die aan één gebruikersaccount zijn gekoppeld?
• Is er gerenommeerde en significante kritiek van derden op het privacybeleid van het bedrijf?

Aanvullend, bij de beoordeling van AI-aanbieders:

• Worden chatgesprekken gebruikt voor training van de AI-tool?
• Worden gebruikersgesprekken opgeslagen?
• Gebruikt het bedrijf zero-access / zero-knowledge-versleuteling?
• Stelt het bedrijf zijn code of modellen openbaar beschikbaar als open source?

Aanvullend, bij de beoordeling van zoekmachines:

• Bewaart het bedrijf zoekopdrachten van gebruikers?
• Toont het bedrijf gepersonaliseerde zoekresultaten?

Aanvullend, bij de beoordeling van social media:

• Bevat het platform een gepersonaliseerde tijdlijn (feed)?
• Verzamelt het platform informatie over gebruikersactiviteit op andere websites of apps (via cookies, trackingpixels, insluitingen of advertentie-integraties)?
• Wordt end-to-end-versleuteling gebruikt voor privéberichten?
• Verzamelt het bedrijf mobiele data?

Aanvullend, bij de beoordeling van webbrowsers:

• Beschikt de browser over ingebouwde privacybeschermingsmaatregelen, die tracking en gegevensverzameling beperken?

Militaire banden

We onderzoeken welk beleid het bedrijf voert ten aanzien van werken met het leger of wapenfabrikanten:

• Heeft het bedrijf een relatie of banden met het leger? Heeft het bijvoorbeeld contracten om het leger of wapenfabrikanten te bevoorraden, of maakt het producten voor militair gebruik?
• Heeft het bedrijf een beleid dat werken met het leger of het bevoorraden van het leger verbiedt?
• Is er gerenommeerde en significante kritiek van derden op het militaire beleid van het bedrijf?

Heb je vragen of wil je meer informatie?

Mail dan naar post@justenough.nl.