Just Enough heeft als missie: samen vreugdevol leven binnen de draagkracht van mens en aarde. We helpen mensen en organisaties om ‘het leven te ontketenen’. In onze huidige economie staan mens en aarde namelijk ten dienste van eindeloze productie- en consumptiegroei.

Onze visie staat daar haaks op: wij bepleiten een economie die ten dienste staat van het goede leven, óók als dat betekent dat ingesleten gedragspatronen van mensen en strategieën van organisaties daarvoor fundamenteel op de schop moeten.

Uiteraard ervaren wij hierbij zelf óók weleens een spanningsveld, bijvoorbeeld als het gaat over digitale diensten. Denk aan social media en kunstmatige intelligentie. Aan de ene kant willen we midden in de samenleving staan, bereik hebben, draagvlak verwerven voor onze missie… Aan de andere kant zijn we zeer kritisch op de online platforms die we daarvoor nodig hebben.

Hoe gaan we om met dit dilemma? In dit artikel delen we graag hoe we vanuit onze missie en onze kernwaarden tot ons beleid Digitale Diensten zijn gekomen.

Het dilemma

Digitale diensten stellen ons in staat om brede groepen in de samenleving effectief te bereiken. Tegelijk zijn veel varianten van deze diensten onderdeel van een onrechtvaardig economisch systeem dat wij juist bestrijden. Bijzonder geniepig hierbij zijn de bezitters van grote digitale platforms. In ons boek Continent van de Kwaliteit (hoofdstuk 6 en 7) en in onze podcast Leven na de groei noemen we deze beesten bij hun naam: technofeodalisten. Zij gebruiken de macht die grote platforms bieden om mensen af te persen, te manipuleren en verslaafd te maken. In sommige gevallen verworden ze zelfs tot iets ergers: technofascisten.

Dus… Welke beleidslijn trekken we als stichting in dit spanningsveld?

Onze kernwaarden centraal

Rechtvaardigheid, liefde, waarachtigheid, onafhankelijkheid, vreugde en sufficiëntie. Dat zijn de kernwaarden van onze stichting, die we centraal willen zetten bij alles wat we doen. Ze vormen de fundering van de onderstaande beleidslijnen.

Op basis van onze kernwaarden hebben we een aantal basisovertuigingen geformuleerd. Deze zien we als de fundering voor ons beleid digitale diensten.

Basisovertuiging 1

Technologie is niet neutraal.

Vaak wordt gezegd dat technologie neutraal is: een technologie zou in zichzelf niet goed of slecht zijn, maar wat mensen ermee doen zou het goed of slecht kunnen maken. Wij verwerpen dit uitgangspunt. Sommige technologieën zijn zo ontworpen dat ze de onderwerping van mensen aan deze technologieën – en daarmee aan de intenties van de eigenaren daarvan – actief in de hand werken.

Internetdeskundige Marleen Stikker geeft hierbij het voorbeeld van een zaag. Een zaag is ontworpen om materialen scherp te kunnen scheiden. En een zaag is ongeschikt om materialen te verbinden, laat staan, schrijft ze, om er mensen mee te liefkozen. Ze vervolgt: ‘Dat komt door de intrinsieke eigenschappen van de zaag: de scherpe kartels, het koude staal, kortom: het zaag-zijn. Deze eigenschappen zijn onafhankelijk van de reden waarom je de zaag gebruikt.’

Als beleidslijn houden we daarom aan dat – gezien het argument dat technologie niet neutraal is – we bij sommige technologieën de afweging willen maken om ze niet, of zeer terughoudend, te gebruiken.

Basisovertuiging 2

Ethische en financiële overwegingen mogen niet tegen elkaar uitgespeeld worden.

Bij het beoordelen van aanbieders van digitale diensten laten we ons niet in de eerste plaats leiden door de prijs-kwaliteitsverhouding, maar door de ethische bedrijfsvoering van de betreffende aanbieder.

Basisovertuiging 3

Als we genoodzaakt zijn tot compromissen, streven we naar sufficiëncy.

Maximaal gebruik maken van grote platforms van technofeodalisten of zelfs technofascisten is in strijd met onze missie. Maar omdat wij middenin de samenleving willen staan, zou het ook in strijd zijn met onze missie om ons helemaal terug te trekken van deze platforms. We zoeken daarom naar een middenweg, waarbij het woord ‘sufficiëncy’ centraal staat.

De bovenstaande basisovertuigingen vertalen we concreet naar de volgende beleidsafspraken:

1. We kiezen voor aanbieders die een voldoende scoren in de Productwijzer.

Bij het beoordelen van aanbieders van digitale diensten kiezen we waar mogelijk voor aanbieders die in de Productwijzer van Just Enough en/of bij Ethical Consumer een voldoende scoren.

Soms scoort geen enkele aanbieder een voldoende, terwijl een product wel nodig is voor sufficiënt gebruik. In dat geval kiezen we voor de minst slechte optie en proberen we, voor zover het binnen onze mogelijkheden ligt, onze invloed aan te wenden om de onderliggende misstanden te agenderen en aan te pakken.

Concreet voorbeeld: Wat AI betreft maken we gebruik van Euria, de AI-tool van Infomaniak. Euria heeft niet alle functionaliteiten die grote taalmodellen hebben, maar het levert voldoende kwaliteit. Aanvullend roepen we onze leden op om grote AI-taalmodellen zoals ChatGPT, Claude en CoPilot te boycotten.

2. We nemen veel digitale diensten af bij Infomaniak.

Infomaniak is een van de oudste cloudaanbieders van Zwitserland (sinds 1994) en tevens in Zwitserland de op één na grootste aanbieder van clouddiensten. Ze bieden een complete suite, met data-opslag op goed beveiligde, privacyproof servers in Zwitserland. Ze zijn een ‘ethical cloud company’, met milieuvriendelijke koeling en zo min mogelijk uitstoot bij hun servers.

Bij hen nemen we onze cloud- en officediensten af, onze videoconferencing. Onderdeel van het pakket is ook het AI-taalmodel Euria.

3. We gebruiken geen digitale diensten van technofascisten.

Socialmediaplatforms als X en Telegram zijn voor ons geen optie, omdat de bedrijven daarachter bijdragen aan technofascisme. Hetzelfde geldt voor allerlei AI-aanbieders.

4. We gebruiken beperkt sociale media van big tech.

Het zou onze missie schaden als we ons volledig zouden terugtrekken van alle grote platforms, waaronder sociale media platforms als Instagram en LinkedIn. Daarom gebruiken we deze platforms als middel om onze boodschap te verspreiden, en onze boodschap bevat scherpe, expliciete kritiek op technofeodalisme en de grootschalige vernietiging van vrijheid en menselijkheid die grote techbedrijven veroorzaken.

Onderdeel van deze beleidslijn is dat we op regelmatige basis berichten plaatsen die mensen oproepen om ons te volgen via onze eigen platforms, namelijk onze nieuwsbrieven, websites en podcast, en via ethische aanbieders van sociale media, zoals Bluesky.

5. We nemen niet deel aan media-uitingen als wij onder druk gezet worden tot zelfcensuur.

Op grond van het principe van onafhankelijkheid nemen wij niet deel aan media-uitingen als wij onder druk gezet worden tot zelfcensuur, uit commerciële, politieke of andere overwegingen. Dit geldt ook voor onze uitingen in traditionele media, zoals kranten, radio en tv, en ook voor eventuele advertenties op zowel traditionele als sociale media

6. We wapenen ons actief tegen de verleiding om middelen, waaronder sociale media, boven doelen te stellen.

Het is verleidelijk om te zeggen: we doen dit toch voor onze eigen fondsenwerving en ledenwerving. Maar let wel: fondsenwerving en ledenwerving zijn middelen om onze missie te verwezenlijken en mogen dus nooit boven onze missie komen te staan.

7. We maken alleen gebruik van AI-diensten als het nodig is.

In de context van AI-diensten is het principe van sufficiëncy extra relevant, omdat de sociale en ecologische impact van AI-diensten vele malen groter is dan dat van cloud- en officediensten en van sociale media. Bovendien zijn de gevaren van AI in de richting van technofeodalisme en de grootschalige vernietiging van vrijheid en menselijkheid (nog) groter dan bij andere digitale diensten. Wil je hier meer over lezen? Lees dan hoofdstuk 7 van Continent van de kwaliteit.

Het technofeodale aspect van AI-diensten behelst onder andere dat ze gebaseerd zijn op grootschalige dataroof van auteurs en andere creatieve makers. Sufficiëntie betekent in dit geval dat we alleen gebruik van AI-diensten als het nodig is.

Hierbij hanteren we de volgende ijkpunten:

• Voor eenvoudige zoekopdrachten volstaat meestal een zoekmachine.
• Voor het genereren van beeld- en videomateriaal volstaat meestal een beeldbank.
• Het samenvatten van documenten is meestal niet nodig, want bij lezen geldt dat kwaliteit boven kwantiteit gaat.
• Soms is het bij ons onderzoekswerk nodig om een stapel rapporten te analyseren. Dat kunnen we via Euria van Infomaniak ethisch verantwoord organiseren.
• Voor onze werkzaamheden moeten we soms teksten vertalen of parafraseren. Ook dat kunnen we ethisch verantwoord organiseren via Euria.
• AI kan in potentie ook andere typen werkzaamheden automatiseren, bijvoorbeeld programmeer- of ontwerpwerkzaamheden. Onze beleidslijn is dat automatisering van andere typen werkzaamheden alleen wenselijk is als het niet ten koste gaat van de kwaliteit van arbeid van medewerkers of toeleveranciers van de stichting, en als het een beperkte ecologische impact heeft.

Luister ook naar onze podcast Leven na de groei: Onze (digitale) veiligheid staat in de etalage (21 september 2026 met Melanie Rieback).