Lotte-Marie Brouwer van Future Entrepeneur coacht bedrijven en ondernemers die naar systeemverandering streven. Volgens haar staan de vele goedbedoelde intenties echte systeemverandering in de weg. ‘We moeten leren kijken met nieuwe ogen en onze bedrijfsvoering afstemmen op betere verhalen.’

Hoe ziet jouw eigen ‘reis’ eruit? Hoe ben je gekomen waar je nu bent?

‘Ik werkte lange tijd met het doel om vrouwelijke ondernemers in leiderschapsfuncties te krijgen, vanuit de overtuiging dat vrouwen anders zijn dan mannen. Met vrouwelijke leiders krijg je andere resultaten.

Maar ik ontdekte in de loop der jaren dat ik met een soort symptoombestrijding bezig was. Want áls vrouwen zich omhoog weten te worstelen, hebben zij dat alsnog vaak te danken aan hun privileges en aan systemische ongelijkheid die in hun voordeel valt. En als ze dan in zo’n leiderschapsrol zitten, moeten zij zichzelf alsnog aan de regels van het systeem houden.

Om een concreet voorbeeld te geven: vrouwen met een hoog salaris trekken óók de winst van een bedrijf naar zichzelf toe. Terwijl het er nou juist om draait om het systeem te veranderen, in dit geval een beloningsbeleid waarbij de omzet wordt gebruikt om méér impact te maken.’

Hoe kwam je zelf tot dit inzicht?

‘Ik verdiepte me in die tijd in het Afrikaanse feminisme en dat hielp me inzien dat mijn feminisme niet gericht was op systeemverandering – eerder op het kneden van vrouwen en kwetsbare groepen op een manier dat ze pasten in een uitbuitende groeimachine die gebaseerd is op de kaders van het mondiale Noorden.

Het is een neoliberale vorm van feminisme, en daar is van alles mis mee: het negeert de planetaire grenzen, het negeert ons koloniale verleden, en succesvol zijn wordt gemeten aan de hand van groeicijfers.’

Wat bedoel je precies als je het over ‘het systeem’ hebt?

‘De status quo van grote bedrijven is vaak dat zij produceren via uitbuitende productieketens en oneerlijke handelspraktijken, waarbij de macht en de rijkdom voornamelijk in handen komt van witte, welgestelde mensen (vaak mannen) uit het mondiale Noorden.

Toen ik zelf met multinationals werkte, zat ik vol met goede intenties en geloofde ik dat ik iets positiefs bijdroeg. Bijvoorbeeld omdat ik kon bijdragen aan het creëren van werkgelegenheid op kansarme plekken. Maar ik realiseerde me dat ik, met al mijn goede intenties, uiteindelijk bezig was om bedrijven uit het mondiale Noorden te helpen met het extraheren van waarde uit het mondiale Zuiden.

Die ongelijke verhoudingen. De machtsconcentratie. Het idee van take, make, dispose. Dat is het systeem waar we het over moeten hebben.’

Aan welke toekomst bouwt een Future Entrepeneur?

‘Bij Future Entrepeneur kijken we naar het grotere verhaal en over de vraag of we daadwerkelijk bijdragen aan een oplossing. Ik begeleid ondernemers om opnieuw te kijken naar het werk dat zij doen, en in welk verhaal ze opereren.

Want veel hiervan heeft te maken met de verhalen die ons zijn aangeleerd: verhalen over groei, winst, efficiëntie, doelstellingen, enzovoorts. Als we van daaruit blijven denken, kunnen we niet goed reageren op onze huidige situatie. Het zou goed zijn als we daar alternatieve verhalen tegenover zetten: niet over groei, maar over sufficiency. Niet over winst, maar over waarde. Niet over efficiëntie, maar over weerbaarheid. Niet over doelstellingen, maar over systemen.’

Klinkt als een confronterend proces…

‘Zeker, op de korte termijn is het erg confronterend. Dat heb ik zelf ook ondervonden. Ik kwam er in mijn eigen ogen niet goed vanaf. Maar door telkens de vinger op de zere plekken te leggen, kun je steeds beter bij de kern komen: wat is je identiteit als bedrijf, wat is je missie, welke bedrijfsstructuur past daarbij, wanneer maken we de impact die we willen, welke activiteiten zijn wel of niet zinvol…

Dat zijn noodzakelijke vragen, die je goed moet uitpluizen. We hebben het niet over een hippie thing, maar over een survival thing. In tijden van crisis bepaalt je aanpassingsvermogen of je blijft bestaan of dat je ten onder gaat. De gemiddelde Nederlander heeft niet door waar we in zitten als wereld. Maar je kunt het wél weten en erop voorsorteren.

Het heeft voor mij ook te maken met volwassen worden: natuurlijk is het moeilijk om je fouten te herkennen en erkennen, en is het makkelijker om kwalijke praktijken te verzwijgen. Maar volwassenheid vraagt om iets anders: dat we door de moeite heen gaan, daarvan leren en bereid zijn om te veranderen.’

Hoe kun je hier als bedrijf of als ondernemer concreet mee aan de slag?

‘Je kunt beginnen met de online cursus, en daarna kun je onderdeel worden van de Future Entrepeneur Fellowship: een soort intervisiegroep, waarmee we samen de zoektocht aangaan, elkaar motiveren en met elkaar meedenken. We zijn snoeihard op het systeem en heel zacht op de mens, zonder dat het vrijblijvend of vergoelijkend wordt.’

Vertel eens wat meer over je cursus?

‘De Future Entrepeneur Course (Engelstalig) is een verdieping, waarmee je in een paar uur de basics begrijpt van wat ik de “metacrisis” noem. Hiermee bespaar je jezelf honderden uren aan leeswerk en leer je de kern van de problemen in de wereld in korte tijd (her)kennen.

De cursus is gericht op ondernemerschap. Als deelnemer ga je aan de slag met 16 vragen, die je kunt beantwoorden en daarna toepassen op je eigen business model. Het is heel volledig: van governance en beleid tot financiering, uitvoering en marketing.’

Op welk soort bedrijven richt je je vooral?

‘Future Entrepeneur is vooral gericht op bedrijven (maar het kan ook gaan om coöperaties of burgerinitiatieven) die alternatieven willen opzetten voor de grote multinationals en voor de macht van mensen met een groot privévermogen. Deze bedrijven en deze mensen hebben tegenwoordig meer macht dan overheden. Het is super essentieel voor letterlijk elke sector en voor ons publieke welzijn dat we hun macht verkleinen door daar klanten én talent weg te halen. Het is mijn droom dat deze alternatieven langzaam maar zeker de norm worden.’

Wat is jouw nummer 1 tip voor ondernemers?

‘Zorg voor een steward owned bedrijfsmodel. Het is geen optie om beursgenoteerd te zijn als bedrijf, omdat je dan altijd zal draaien om winst en groei. Deze structuur zal het verbieden om je product of service om impact te laten draaien, daarom kun je geen onderdeel zijn van de oplossing.’

Wat is jouw droom voor de toekomst?

‘Het is mijn droom dat we alle kritieke diensten (denk aan water, voedsel, energie, zorg, onderwijs, etc.) om een goed leven te kunnen leiden in de handen van de lokale gemeenschap ligt, en dat zij met toekomstgerichte modellen werken. Mijn hoop voor de toekomst is dat we dit visioen zullen omarmen, en het in de plaats kan komen voor het visioen van het kapitalisme dat ons telkens is voorgehouden. Al die loze beloftes en greenwashing waarmee we bespeeld zijn – laten we het niet langer geloven.’

Of lees meer over ondernemerschap.