Aan interessante woordkeuzes ontbreekt het Henrike Gootjes niet. De vijf grote verhalen van onze tijd noemt ze “de clusterf#ck”, te weten:
- We hebben niet genoeg, we moeten koloniseren;
- Economieën moeten altijd blijven groeien;
- Misdaad wordt niet gestraft en mensen krijgen straf zonder misdaad;
- We staan er alleen voor;
- Het moet altijd ergens oorlog zijn en we moeten wennen aan geweld.
Henrike: ‘Deze vijf verhalen domineren in onze tijd en zorgen ervoor dat we ons ontworteld en angstig voelen. We zien de destructie die deze veroorzaken als iets onvermijdelijks en ons vertrouwen in elkaar wordt erdoor ondermijnd. De verhalen vervreemden ons van alles waarmee wij juist in verbinding horen te staan: van onszelf, van elkaar, van de natuur, van onze spiritualiteit, enzovoorts.’
En dus schreef ze een boek over regeneratie:
Regeneratie
Creatieve en levenslustige strategieën
van uitputting naar regeneratie.
Regeneratie
‘De afgelopen 10 jaar deed ik onderzoek naar regeneratie. Deze principes worden toegepast op agricultuur, maar ik besefte dat het eigenlijk toepasbaar is op het hele leven. Regeneratie betekent letterlijk “opnieuw voortbrengen” en het gaat erom dat iets weer kan herstellen. Ecosystemen hebben een groot herstellend vermogen, ook als je ervan oogst en winst maakt. Maar het hangt er wel vanaf hoe je ermee omgaat. Bij uitputting of vergiftiging kan er ook langdurige of zelfs onomkeerbare schade ontstaan.
Daar stuurt de clusterf#ck op aan: snelle winst door uitputting met monoculturen (eenzijdigheid). Maar dankzij mijn onderzoeken leerde ik juist dat de veerkracht van een ecosysteem afhangt van diversiteit. Diversiteit leidt tot veerkracht. We hebben dus het tegenovergestelde nodig dan een monocultuur. Dit heeft mijn mens- en mijn wereldbeeld veranderd. Het geeft een andere blik op inclusie: alles en iedereen doet ertoe, omdat we van elkaar afhankelijk zijn.’
Over veerkracht
‘Ik heb een vriendin, zij behoort tot de inheemse Xhosa-stam in Zuid-Afrika. Haar volk is erg veerkrachtig en zij legde me uit hoe dat komt. ‘Veerkrachtige mensen zijn in staat om de realiteit onder ogen te komen, zelfs al is het verschrikkelijk’, vertelde ze me. Bovendien kunnen zij zich een toekomst voorstellen die de moeite waard is, ook al is het nog ver weg. En als derde: zij gebruiken hun capaciteiten en die van hun omgeving om aan die toekomst te bouwen.
Deze drie eigenschappen gebruik ik als kapstok voor mijn boek. In het eerste deel ga ik in op de clusterf#ck, in het tweede deel gaat het over die verbeeldingskracht die concreet worden gemaakt in de principes van regeneratie. In het derde deel kom ik met tien concrete strategieën om aan de toekomst te bouwen.’
Verbeeldingskracht
‘Ik dacht vaak dat iets eerst moet bestaan voordat je er verhalen over kunt vertellen. Maar bijna alles wat bestaat, begon in de verbeelding, vervolgens in taal, en daarna in de werkelijkheid. Om de nodige systeemveranderingen te bereiken moeten we ons dus eerst bewust worden van de onzichtbare verhalen die ons sturen. We moeten de leugens van de clusterf#ck leren (her)kennen, en vervolgens ontdekken hoe we daar niet naar hoeven te leven. We kunnen met onze verbeelding en onze verhalen een wereld creëren die de moeite waard is om te redden. Zo creëren we enthousiasme en motivatie om te handelen.
Bijvoorbeeld: de biologie leert ons dat het leven omstandigheden creëert die bevorderlijk zijn voor het leven: life creates the conditions conducive to life. Het verhaal van onze tijd is dat we schade móéten veroorzaken om te kunnen leven, maar dat is niet zo. We hebben verbeeldingskracht nodig om te kunnen zien hoe de wereld eruitziet als wij mensen óók leven op een manier die levende systemen veroorzaakt, beschermd en on ondersteund. Het gaat dus niet om minder schade, het gaat om méér leven.
We zijn bedoeld als makende mensen. Als we creëren staan we in verbinding met dat wat we gemaakt hebben: onze maaltijd, onze kleding, wat dan ook. Tegenwoordig besteden we dit soort dingen uit, omdat alles is in “de markt” terecht is gekomen. Zelfs de zorg, onze mentale gezondheid en onze spirituele praktijken zijn gecommercialiseerd. Als we het leven zelf weer centraal stellen, draait het om de dingen die er wezenlijk toe doen: schoon water, schone lucht, een gezonde bodem. Daar is reverse engineering voor nodig, door makende mensen.’
Tien strategieën
Benieuwd naar de tien concrete strategieën die Henrike Gootjes? Lees dan haar boek Regeneratie (ebook/paperback). Ze presenteert het boek op 11 juni in Leeuwarden, en spreekt later in het jaar op verschillende andere plekken en events.
Over Henrike Gootjes
Henrike Gootjes is beeldend kunstenaar, docent en onderzoeker – dat levert een geweldige combinatie op van diepgang, verbeeldingskracht en pragmatische handelingsperspectieven. Haar boek eindigt bijvoorbeeld met een Theorie of Change: een stip op de horizon en concrete stappen op het pad daar naartoe.