Zangeres en kunstenares Nynke Laverman woonde in 2007 enkele maanden bij een inheems volk in Mongolië – een reis die haar leven zou veranderen. ‘Met een shock drong de volledige vanzelfsprekendheid van hun wereldbeeld tot me door: natúúrlijk is alles op aarde met elkaar verbonden. En natúúrlijk hebben niet alleen wij mensen, maar ook de stenen, de bomen, de rivieren en de bergen een ziel.’
Een steen met een ziel
‘Ik woonde enkele maanden bij een nomadisch volk in Mongolië. Op een dag raapte ik een mooie steen op om mee naar huis te nemen. Een man zei terloops: ‘Wist je dat stenen soms wel drie maanden van slag zijn als je ze verplaatst?’ Vanuit een westers perspectief lachen we om zo’n opmerking, maar bij mij raakte het een snaar. Later hoorde ik dat bepaalde inheems Amerikaanse stammen stenen zelfs zien als de verhalenhouders van de wereld, ‘omdat ze alles opslaan wat er gebeurt’.
Langzaam maar zeker leerde ik naar de aarde te kijken vanuit hun “bril”. Dat bracht een enorme betovering met zich mee. Het leven, het landschap – ineens kreeg alles een ziel en een verhaal. Ik voelde ook direct een gemis, omdat ikzelf tot dan toe heel anders naar de wereld had gekeken. In Nederland zien we praktisch alles als ding in plaats van als ziel. Zelfs aan dieren kennen we amper een gevoel toe, laat staan aan bomen of stenen. Het pijnlijke was: als iets een ding is, kun je ermee doen wat je wilt. Met een totale uitputtingsslag als gevolg.’
Woede en compassie
‘Het was pijnlijk om tot me te laten doordringen hoe schadelijk onze manier van kijken is. Hoe kan het toch dat wij zo anders leven? In 2019 kwam daar het besef van de klimaatcrisis bij – toen viel alles als een puzzel in elkaar: onze manier van leven kán niet zo doorgaan, realiseerde ik me geschokt.
Eerst voelde ik een enorme woede. Ik probeerde die woede te gebruiken in mijn kunst. In die tijd heb ik ontzettend veel geschreven, maar ook veel weggegooid. Die boze toon en die opgeheven vinger passen niet bij mijn stem, bij mijn muziek en bij de opdracht die ik ervaar voor mijn leven.
De afgelopen jaren heb ik ontdekt wat wél bij me past. Ik weet nu wat mijn rol is als kunstenaar en verhalenverteller, en welke bijdrage ik kan leveren. Woorden die bij mij passen, zijn: troost, mildheid, inspiratie. Ik mag mensen laten kennismaken met “die andere bril”, en ik mag de stem van compassie laten klinken. Want op een bepaalde manier wisten we niet beter. We zijn nu eenmaal in dit systeem opgegroeid. We dachten echt dat dit het beste was. Door de boodschap op een milde manier te brengen, stellen mensen zichzelf open om geraakt te worden.
Een mooi voorbeeld is mijn lied Your Ancestor. Dat is een excuusbrief aan onze achterkleinkinderen, waarin we met voortschrijdend inzicht terugkijken op de huidige tijd, de tijd van de Homo Economicus.’
Nieuwe ogen
‘Met mijn muziek en mijn verhalen, waaronder mijn recente verhaal The Story of the Straight Line, hoop ik mensen te inspireren om vanuit de bestaande, inheemse wijsheden naar de wereld te kijken. Nu steeds meer mensen doorkrijgen dat onze kapitalistische systemen niet houdbaar zijn, kunnen we al snel denken dat we opnieuw het wiel moeten uitvinden. Maar dat hoeft helemaal niet.
Alle kennis en alle wijsheid die we zoeken is er allang, namelijk onder de inheemse volken wereldwijd. Zij leven al honderden of zelfs duizenden jaren op een manier die in harmonie is met de natuurlijke wereld. We zouden bij hen te rade moeten gaan. Zij kunnen ons helpen om te herinneren hoe we kunnen samen-leven, in evenwicht. Een van de eerste dingen die bijvoorbeeld tegen mij gezegd werd in Mongolië was: ‘Je kunt nooit meer nemen dan je geeft’. Het klinkt zo vanzelfsprekend, maar het is niet hoe wij leven.
Mijn Friestalige nummer Dat It Der Al Is gaat over dit inzicht: alles wat we nodig hebben, is er allang. De overvloed is er al, de liefde is er al, de natuurlijke ecosystemen, de seizoenen… Het enige wat we moeten doen is stoppen met nemen zonder terug te geven.’
De seizoenen
‘Zelf probeer ik nu ook meer te leven met de seizoenen. De lente is een periode van nieuwe energie en nieuwe ideeën; de zomer een periode van bloei. In de herfst neem ik de tijd om te reflecteren en om dingen los te laten. En in de winter rust ik uit.
Dit staat haaks op onze 24-uurs economie. Waarom zouden we dat eigenlijk ook willen? Het is een manier van leven waarbij we allemaal burn-out raken. Het enige wat we hoeven te doen is de natuurwetten respecteren. Het is vrij simpel: kijk naar hoe de natuur is ingericht en hoe die is georganiseerd. Als je dat volgt, is het leven op Aarde volhoudbaar.’
Zangeres en kunstenaar Nynke Laverman bracht afgelopen jaar haar album OAK uit. Net als bij haar vorige album PLANT publiceerde ze de nummers één voor één, in combinatie met een podcast waarin ze met een van haar inspiratoren in gesprek gaat over het nummer. Zeer de moeite waard om te luisteren!