Woongemeenschap Overhoop begon met een groep vrienden die verhuisden naar een antikraakgebouw ‘op de lelijkste plek van Utrecht’. In de probleembuurt Overvecht investeerden zij in de afgelopen vijftien jaar aan hun inmiddels bloeiende en maatschappelijk betrokken bewonersinitiatief.

Ik ging in gesprek met Frank Mulder, bewoner van het eerste uur, en Hadassa Stehouwer, die er nu twee jaar woont.

‘Het voelt hier niet als de lelijkste plek van Utrecht. Toen ik hier aankwam viel het me op dat het hier heel groen en sfeervol is.’

Frank: ‘Klopt, maar dat was vijftien jaar geleden wel anders. Wie toen uit het raam keek, zag enkel flats, beton en dealende jongeren. Hierachter stond het vol met autogarages. En op het pleintje voor het huis wilden ze het vijf jaar geleden nog vol bouwen met nieuwbouwhuizen. We hebben flink actiegevoerd om dat te voorkomen.’

‘Hoe is deze woongemeenschap begonnen?’

Frank: ‘Het begon ermee dat we als vriendengroep besloten om, geïnspireerd door het leven van Jezus, samen te wonen in onze wijk. Geloof in Jezus heeft voor ons te maken met het vertrouwen dat er een wereld komt waarin arm en rijk en oost en west samenleven. Leven zoals het later kan of zal zijn, dat wordt ook wel ‘prefiguratie’ genoemd.

We vonden dit antikraakgebouw in Overvecht: een wijk waar driekwart van de inwoners in sociale huurwoningen woont. Het is een van de ongezondste wijken van Nederland: mensen in de wijk hiernaast leven gemiddeld negen jaar langer dan hier. We hoorden over depressie, huiselijk geweld, armoede, racisme, agressie, enzovoorts. Veel mensen voelen zich hier onveilig.

Wij besloten simpelweg dat we allemaal ‘iets’ gingen doen in de buurt. De een ging naar een zieke buurvrouw, de ander ging voetballen met de jongens op straat. Na een tijdje begonnen we mensen op te vangen in ons huis.’

‘Wonen deze initiatiefnemers hier nu nog steeds?’

Frank: ‘Nee, alleen ik ben nog over, met mijn gezin. De anderen verhuisden in de loop van de jaren, vaak omdat ze gingen trouwen. In de loop van de jaren zijn veel mensen gekomen en gegaan, dat was soms best lastig. Maar het mooie is dat de witte en homogene groep al snel meer divers werd qua leeftijd, levensfase en afkomst.’

Hadassa: ‘We zijn een fijne, multiculturele mengelmoes. Het voegt ook veel toe dat er nu ook kinderen wonen. Het voelt als familie. En daar heb je ook gelijk onze meerwaarde te pakken in deze wijk, want veel mensen missen een familie. De helft van de kinderen in deze wijk ziet hun vader vertrekken.’

‘Hoe is dit gebouw precies ingedeeld?’

Hadassa: ‘Overhoop bestaat nu uit zes appartementen, waarmee we een thuis bieden aan drie gezinnen, drie singles en maximaal vijf gasten die tijdelijk kosteloos meewonen. Onderdeel van het gebouw zijn ook een kringloopwinkel en een activiteitenruimte. Onze gasten werken in de kringloopwinkel, als tegenprestatie om bij ons te kunnen wonen.’

‘Jullie hebben het gebouw ook gerenoveerd, toch?’

Frank: ‘Ja. Toen we het gebouw vijf jaar geleden kochten, hebben we het gerenoveerd. We hadden 1,5 miljoen euro nodig, terwijl we zelf geen geld hadden.

Uiteindelijk hebben we het geld bij elkaar gesprokkeld via leningen van vrienden en de gemeente Utrecht, aangevuld met enkele fondsen en investeerders. Honderd mensen hebben ons duizend euro (of meer) geleend voor een periode van tien jaar. We noemen dat onze ‘taartjeshypotheek’. We betalen het af met de huur die we aan onze coöperatie betalen.

Best paradoxaal: we hadden de droom om te leven in armoede, maar daar hadden we wel eerst anderhalf miljoen euro voor nodig… Tegelijkertijd is het heel mooi dat zo veel mensen hebben bijgedragen, dat brengt ook een vorm van betrokkenheid met zich mee.’

‘Hoe hebben jullie de renovatie aangepakt?’

Frank: ‘We wilden het duurzaam aanpakken op vier terreinen: energie, materiaal, groen en sociaal. De verbouwing hebben we zo circulair mogelijk aangepakt door veel met tweedehands materialen en restproducten te werken.

Zo hebben we tien oude keukens via Marktplaats opgehaald. Daar hebben we acht tweedehands keukens van gemaakt. En via een sloopbedrijf waar we mee samenwerkten mochten we deuren, buizen, leidingwerk, wandjes, gevels en tientallen radiatoren uit oude panden halen.

Veel van de renovatiewerkzaamheden voerden we zelf uit, met behulp van omwonenden, vrijwilligers uit het AZC en een aannemer.’

Hadassa: ‘Ook leuk om te vertellen: achter het huis stond een groot hek. Via meerbomen.nu hebben we 700 gratis zaailingen van jonge boompjes opgehaald en nu hebben we het hek vervangen door een groene haag van honderd meter lang.’

‘Hoe ziet een week bij Overhoop eruit?’

Hadassa: ‘We runnen samen de kringloopwinkel, die drie dagdelen per week open is, en we hebben een activiteitenruimte, waar van alles en nog wat georganiseerd wordt. Elke maandagavond organiseren we een buurtmaaltijd, waar iedereen mag aanschuiven. We koken met wat er overblijft in de Voedselbank.

Verder delen we het huis met gasten, dus het is fijn en goed om tijd met elkaar door te brengen. Volgens mij werkt niemand van de kernbewoners fulltime, omdat het alles bij elkaar best wat tijd kost.’

‘Kun je een voorbeeld geven van een gast die bij jou in het appartement heeft gewoond?’

Hadassa: ‘Afgelopen jaar woonde hier een jonge vrouw uit Marokko. Zij was jaren eerder als bruid naar Nederland gekomen, maar vorig jaar had haar man haar achtergelaten in Marokko en haar uitgeschreven in Nederland. Het lukte haar, met behulp van vrienden in Nederland, om hier weer terug te komen.

Maar ze viel overal buiten de boot voor hulp. Ze was bijvoorbeeld niet illegaal en ze had niet te maken gehad met geweld. Daarom kon ze bij veel instanties niet terecht. Ze woonde een half jaar bij ons en gebruikte die tijd om weer een verblijfsstatus te krijgen, Nederlands te leren en een baan te vinden. Ze heeft gevochten als een leeuwin, en nu is het haar allemaal gelukt.

Met oud en nieuw stonden we op het dakterras naar het vuurwerk te kijken, en toen zei ze: ‘Vorig jaar hoorde ik het vuurwerk, maar ik mocht mijn huis niet uit om te kijken.’ Dat kwam wel even binnen.’

‘Het zal vast niet altijd gemakkelijk zijn om hier te wonen?’

Hadassa: ‘Klopt, je ziet veel van elkaars leven. Als je een huis deelt met anderen, dan zit je in elkaars ruimte. Je kunt je niet mooier voordoen dan je bent en je wordt geconfronteerd met je eigen karakter, maar dat is tegelijkertijd ook juist heel vormend en verrijkend.

Gemeenschappelijk wonen verandert ook je beeld van wat je nodig hebt en wat belangrijk is. Wij delen met drie appartementen een wasmachine, dat gaat prima. Waarom zou je allemaal je eigen wasmachine willen hebben?’

Frank: ‘Het is een balansoefening. Je hoeft niet altijd een gast in huis te hebben en je hoeft ook niet altijd te kiezen voor de meest kwetsbare mensen. Soms is het beter als er een wat stabieler persoon aanschuift – de context en hoeveel energie we zelf hebben mag meespelen in onze afweging wie er op een bepaald moment bij ons kunnen wonen. Op die manier kunnen we het goed volhouden en wegen de offers die we ervoor brengen ruimschoots op tegen alles wat het de moeite waard maakt.’

Hadassa: ‘Precies. Als je samenleeft, maakt dat het leven ook eenvoudiger. Als je ziek bent bijvoorbeeld is er altijd wel een huisgenoot die even wat boodschappen voor je doet.’

Frank: ‘Ja, en vroeger had ik allemaal aparte kringetjes: werk, vrienden, kerk, vrijwilligerswerk. Nu overlappen die allemaal. Dat maakt het leven eenvoudiger.’

‘Is duurzaamheid bij jullie nog een pijler?’

Frank: ‘We zijn daar wel mee bezig, maar in een interculturele gemeenschap kun je dat niet vertalen in regeltjes. Het is deel van ons geloof, maar hoe precies, dat moet je continu bespreken. Voor veel mensen uit andere culturen is het bijvoorbeeld normaal om ’s nachts de verwarming aan te hebben. Daar kan ik moeite mee hebben, maar andersom hebben zij dag in, dag uit gasten op de bank, voor wie zij koken en gastvrij zijn. Iedereen heeft dingen die je van elkaar kunt leren.

En wat grappig is: ik merk dat het uitmaakt hoe je duurzaamheid motiveert. Als ik zeg dat ik geen gas wil gebruiken voor het klimaat, dan zijn er mensen die daar weinig mee hebben. Maar als ik zeg dat ik geen gas wil gebruiken, omdat ik geen dictators wil steunen, dan vinden ze dat een interessante gedachte. Dat is een ingang om hen aan het denken te zetten.’

‘Hebben jullie nog toekomstplannen?’

Frank: ‘We zouden het mooi vinden om deze vorm van gemeenschappelijk wonen ook op andere plekken mogelijk te maken. Ik denk niet dat het de goede kant op gaat in de samenleving. In de toekomst zal de overheid steeds minder voor ons gaan oplossen. Het lijkt ons mooi om meer plekken te maken waar mensen kunnen samenleven zoals in Overhoop, waar arm en rijk echt gelijk zijn. En waar mensen ook samen werken.

We zijn wel geïnspireerd door de kloosterbeweging. Eén van de opties waar we aan denken is bijvoorbeeld een werkgemeenschap, in de natuur, waar mensen niet alleen wonen, maar ook samen bidden, werken, delen. Dus als er nog een boer is die hier aan mee wil doen… we houden ons aanbevolen!’

Lees meer over wonen en leven in gemeenschap.