Toxische stoffen zijn te vinden in jouw huis en tuin, in jouw eten en indien van toepassing zelfs in jouw moedermelk. Ze zijn een van de grootste veroorzakers van milieu- en gezondheidsschade. Toch hoor je er nauwelijks over. Hoe komt dat? Waarom hebben we ze überhaupt? En wat kunnen we ertegen doen? Dat bespreekt podcastmaker Allard Amelink met prof. Jacob de Boer en Paul Schenderling in de laatste aflevering van Leven na de groei.

Wat zijn toxische stoffen?

Toxische stoffen zijn stoffen die zelfs in een hele kleine dosis al ongezond zijn. Giftig dus. Vaak hebben ze echter ook handige eigenschappen. Zo heeft teflon (een vorm van PFAS) water- en vetafstotende eigenschappen en kan het goed tegen hoge temperaturen, waardoor het geschikt is als anti-aanbaklaag.

Problematische gevolgen

Waar medicijnen grondig getest worden voordat we ze gebruiken, wordt het gros van de chemicaliën niet getest aan de voorkant. Pas als ze op grote schaal in het milieu teruggevonden worden, vaak omdat ze niet of nauwelijks afbreken, worden er onderzoeken gedaan en kunnen ze verboden worden. Dit is erg problematisch.

Er zijn veel voorbeelden bekend van stoffen die achteraf kankerverwekkend bleken te zijn of anderszins schadelijk, en die inmiddels verboden zijn. Het probleem is echter dat het aantal nieuwe stoffen dat op de markt komt nog altijd groeit. Sterker nog: gemiddeld wordt er elke twee seconden een nieuwe stof “ontdekt”. Het UNEP (VN-milieuprogramma) voorspelt zelfs dat het aantal nieuwe chemicaliën tussen 2018 en 2030 verdubbelt.

Dit heeft alles te maken met de groeiende welvaart van de wereldbevolking, vooral in China, en met de groeiende consumptie die daarbij komt kijken. Zelfs met de beste bedoelingen breng je chemicaliën in het milieu. Bijvoorbeeld als je je huis wilt isoleren.

En hoe zit het met de gezondheidsschade? De meeste gezondheidsschade ontstaat tijdens het productieproces van onze spullen en middelen. Dit vindt vaak plaats buiten de EU, waar er minder strenge milieunormen zijn en waar de mensen werken in fabrieken vol toxische stoffen of op velden waar chemicaliën gespoten worden. Mensen uit het mondiale zuiden worden dus veel vaker ziek door blootstelling op de arbeidsplaats. Maar ook hier in Nederland gaan er jaarlijks tien keer zo veel mensen dood door blootstelling aan toxische stoffen op de arbeidsmarkt dan aan verkeersongevallen.

Wat te doen?

Er is nog een wereld te winnen, volgens prof. Jacob de Boer.

• In ieder geval moeten er toelatingseisen komen voordat stoffen op de markt mogen komen. De EU is hier ook al mee bezig.
• Als je de verkeerde dingen maakt en/of als het productieproces erg vervuilend is, is een verbod de enige oplossing. Dit zou bijvoorbeeld moeten gebeuren met PFAS.
• Er is veel achterstallig onderhoud nodig voor de toxische stoffen die al in het milieu zijn beland.
• Landen kunnen bepaalde stoffen en lozingen verbieden via wetgeving.
• Bedrijven kunnen met certificeringen gaan erken, waarbij zij vrijwillig hun deuren openen voor inspecties.
• Pesticiden moeten worden verbeterd. In ieder geval moet de PFAS eruit.
• Wat je zelf kunt doen: ga in ieder geval thuis goed stofzuigen, want in huisstof zitten allerlei toxische en hormoonverstorende stoffen (weekmakers). Gebruik geen teflonsprays, en wees je ervan bewust dat er PFAS zit in cosmetica en in (de verpakkingen van) fastfood.

Tenslotte nog een mooi bruggetje naar de vorige podcastaflevering: lokale gemeenten kunnen ook iets betekenen. Stel dat een bedrijf zich namelijk wil vestigen in jouw gemeente om daar chemische stoffen te gaan maken. Dan zou je zo’n bedrijf aan een heleboel kritische vragen moeten onderwerpen: ‘Wat gaan jullie dan maken? Is het getest? Kan het kwaad? En: in onze gemeente mogen jullie niet lozen. Dus er moet eerst een oplossing zijn voor wat er gaat gebeuren met het afval.’ We zijn hier nog ver vanaf, maar het zou normaal moeten zijn.

Luister naar het shockerende verhaal van prof. Jacob de Boer in Leven na de groei op Spotify of via jouw podcastkanaal.