Nu we richting de winter gaan, zijn er steeds minder verse groenten om uit te kiezen, zeker als je zo veel mogelijk groenten uit het seizoen wilt eten. Maar gelukkig hebben we allerlei manieren om verse groente houdbaar te maken, bijvoorbeeld door ze in te blikken of in te vriezen. Maar hoe zit het met de klimaatimpact daarvan?
Fork Ranger helpt je bij het maken van duurzame voedselkeuzes. Want dat kán leuk en makkelijk. Hoe? Dat lees je in het boek Ons eten als weg uit de klimaatcrisis. Bekijk ook de Seizoenskalender en de gratis app Fork Ranger.
Hoe bepaal je de klimaatimpact van groente?
Voordat we de details in duiken: vergeet niet dat we nu een onderdeel van ons voedingspatroon proberen te optimaliseren dat al een vrij lage klimaatimpact heeft. Dus maak je er vooral niet al te druk om…
De uiteindelijke klimaatimpact hangt af van allerlei factoren, waaronder:
- Welke verpakking gebruik je? Bijvoorbeeld: een glazen pot, blik of plastic?
- Als de groenten ingevroren zijn: hoe lang bewaar je het daar? En gebruik je hiervoor hernieuwbare energie?
- Als de groenten in een glazen pot zitten: wordt het glas gerecycled?
- Hoeveel groente verspil je, en speelt de verpakking daar een rol in?
- Verspillen we meer verse groenten dan diepvriesgroenten, en hoeveel?
We kennen helaas geen enkel onderzoek die een duidelijk antwoord geeft op al deze factoren, maar hieronder halen we wel enkele case studies aan over de verschillende opties qua verpakkingen.
Interessant om te weten: gemiddeld wordt maar zes procent van de emissies van een voedselproduct veroorzaakt door de verpakking, maar voor groenten is dit vaak iets meer. Dit komt omdat groenten al zo’n lage klimaatimpact hebben. Dus het aandeel van de verpakking is in verhouding groter.
Case study: de klimaatimpact van een pasta pesto
Om toch een antwoord te krijgen op onze vraag, gaan we alle groenten van een van onze favoriete recepten (namelijk: Spinazie Pasta Pesto) bekijken om te ontdekken waar de klimaatimpact van afhangt.
1. Sperziebonen
In een andere blog legden we al uit dat sperziebonen een grotere klimaatimpact hebben als je ze buiten het seizoen vers koopt, vooral omdat ze soms per vliegtuig worden vervoerd. Sperziebonen in glas, uit de diepvries of uit blik kopen is vaak een beter idee dan vers buiten het seizoen.
Uit onderzoek blijkt dat sperziebonen in een glazen verpakking de hoogste klimaatimpact hebben, daarna sperziebonen uit blik en als laatste sperziebonen uit de diepvries. Bij gerecycled glas neemt de uitstoot van de verpakking met dertig tot veertig procent af. De CO2-impact van de sperziebonen in glas is dan vergelijkbaar met die van de sperziebonen uit de diepvries.
Goed om te weten: de getoonde merken zijn niet de merken die onderzocht zijn. Deze afbeeldingen hebben we ter illustratie gekozen.
2. Spinazie
Tijd voor de volgende groente uit ons recept: spinazie. De case study die we hierover vonden, is door dezelfde onderzoekers uitgevoerd. Ze keken naar verse spinazie, diepvriesspinazie en spinazie in glazen potjes. Net als hierboven, hebben ze niet specifiek naar de getoonde merken gekeken.
Hier zie je een vergelijkbare trend: spinazie uit glas heeft de hoogste klimaatimpact, diepvriesspinazie en verse spinazie de laagste. Net als bij sperziebonen kun je de impact van glas verminderen door de glazen pot te recyclen. Ook al wordt de impact hiervan voor spinazie niet expliciet in het rapport genoemd, waarschijnlijk komt spinazie uit glas dan bijna op hetzelfde niveau als diepvriesspinazie (net zoals dat het geval was voor sperziebonen).
3. Tomaten uit blik
Tijd voor de ingeblikte tomaten. We gebruiken ze veel bij Fork Ranger, dus ik ben erg benieuwd hoe ze scoren ten opzichte van verse tomaten. Een oudere Oostenrijkse studie vergeleek verse tomaten met geïmporteerde tomaten uit blik uit Italië. Zoals je ziet is de klimaatimpact van tomaten uit blik ongeveer vier keer zo hoog als de verse! En een groot deel hiervan is de verpakking.
Hoe kan dat deel zo groot zijn?
Om dieper in te gaan op de impact van blik, hebben we gekeken naar een nieuwe Italiaanse studie. Ze ontdekten, net als in de Oostenrijkse studie, dat verpakkingen ongeveer twee derde van de CO2-impact van tomaten in blik veroorzaken. Maar dat is niet alles.
Ze onderzochten daarnaast nog twee andere dingen:
1) Wat gebeurt er als we blik recyclen?
2) Wat gebeurt er als de producent kiest voor glazen potten in plaats van blik?
De eerste vraag is erg relevant, aangezien nu al een groot deel van het blik wordt gerecycled. Veel Europese landen halen nu al de Europese recyclingdoelstellingen voor 2030 van 75 procent voor glas en 80 procent voor metalen verpakkingen. Het is dus best logisch om recycling mee te nemen in de berekening van de klimaatimpact.
De onderzoekers ontdekten dat wanneer ze het huidige recyclingpercentage in Italië zouden toepassen, de CO2-impact van alleen de verpakking met 46 procent afneemt. En als het ze zou lukken 100 procent recycling in een circulaire economie te behalen, zou de impact met 57 procent afnemen. Als je deze cijfers gebruikt en kijkt naar onze eerste tomatenstudie en de bijbehorende infographic, dan zie je dat het halveren van de verpakkingsimpact een flinke impact heeft op de totale CO2-impact.
De overstap naar glas was vergelijkbaar met het recyclen van blikjes: de CO2 impact van de verpakking werd met 41 procent verminderd. En als we daar de recycling van glas nog eens bij optellen, zou de oorspronkelijke CO2 impact van de verpakking met 80 procent afnemen!
Glas lijkt de duidelijke winnaar, maar wat ze niet hebben meegenomen: omdat glas zwaarder is, zal het de uitstoot door transport hoger worden. Het is moeilijk te zeggen hoeveel dit precies zou zijn en of dit de conclusies zou veranderen. En wat als de afstand van het transport veel korter is dan in deze studie, of juist veel langer?
Als we even een stap terug doen en naar het grotere plaatje kijken, moeten we in gedachten houden dat het belangrijker is om bij te dragen aan de recycling van het blik of glas, dan om de juiste keuze tussen deze twee te maken. We gebruiken in onze recepten voornamelijk groente uit blik (ook als er alternatieven in glas zijn) vanwege de kosten: groente uit blik is vaak goedkoper.
Voedselverspilling
In alle bovenstaande case studies werd de impact van voedselverspilling thuis niet meegenomen. Wat een ideale wereld als er geen voedselverspilling meer zou zijn. Maar is dit ook realistisch?
Ik verwacht dat we minder diepvriesproducten verspillen, simpelweg omdat we precies kunnen gebruiken wat we nodig hebben, en de rest niet bederft. Hoe vaak heb je niet meegemaakt dat een paar overgebleven spinazieblaadjes in een vergeten zakje achterin de koelkast een slijmerige bende werden? Mij overkomt dat nog steeds weleens, ook al probeer ik het te vermijden.
Een Nederlandse studie vroeg 500 huishoudens over hun gewoontes als het gaat om voedselverspilling en hoe dat anders was voor verse of diepvriesproducten. Ze ontdekten dat er minder voedselverspilling is wanneer huishoudens diepvriesproducten gebruiken in vergelijking met verse producten.
Bij sperziebonen wordt er ongeveer 20 procent minder verspild wanneer mensen diepvriessperziebonen kiezen versus verse. Bij spinazie is dat zelfs nog meer, bijna 40 procent. En hoe heeft dit invloed op de klimaatimpact van die diepvriesgroenten?
Pré Sustainability schreef een rapport voor Nomads foods om te zien hoe verse en diepvriesproducten scoren op CO2-impact. Ze namen ook de impact van verminderde verspilling van de diepvriesoptie mee. De resultaten laten zien dat de CO2-impact van diepvriesspinazie 15 procent lager is dan die van verse spinazie. Maar het is ook eerlijk om te zeggen dat het grootste deel van dit verschil tussen verse en diepvries door andere factoren kwam, en dat het verschil in voedselverspilling bij ons thuis slechts een kwart van dit verschil maakte.
Hoewel deze studie werd gefinancierd door een bedrijf dat diepvriesgroenten produceert, zei één van de onafhankelijke reviewers van het onderzoek: ‘Als je boodschappen doet, zouden consumenten zich geen zorgen hoeven maken over de energie die het kost om diepvriesproducten in te vriezen, omdat de kans groter is dat ze de gekochte boodschappen helemaal gebruiken en daadwerkelijk opeten.’
Maar, zijn verse groenten niet gezonder?
Verse groenten en fruit geven ons soms de indruk dat ze gezonder zijn. Maar dit is niet het geval! Ze leveren dezelfde nuttige voedingswaarde. De micronutriënten in verse producten nemen zelfs af, hoe langer de reis van het veld naar jouw keuken duurt. Diepvriesgroenten worden kort na de oogst geblancheerd en ingevroren, waardoor de micronutriënten behouden blijven.
Maar ook de verpakking zelf is een reden waarom mensen vers gezonder achtten. Er zijn mensen die groenten uit blik vermijden vanwege de BPA die in de laag aan de binnenkant van het blik kan voorkomen. En dit wás ook logisch. De chemische stof BPA kan in zeer kleine hoeveelheden vanuit die binnenlaag naar het eten en drinken zelf migreren. Onderzoek heeft aangetoond dat de hoeveelheden die in urine werden aangetroffen hoger waren dan de vastgestelde veiligheidsdrempels. Dit kan mogelijk het immuunsysteem beïnvloeden.
Maar het goede nieuws is: de EU heeft onlangs een verbod aangenomen waardoor BPA niet meer gebruikt mag worden in voedselverpakkingen. Dus het is niet (meer) nodig om terughoudend te zijn met voedsel uit blik kopen!
Hoe Fork Ranger ingeblikte groente en diepvriesgroente in hun eigen recepten gebruikt
In de seizoenskalender van Fork Ranger hebben we flink wat recepten staan waarin we groenten uit blik of diepvriesgroente hebben toegevoegd. Buiten het seizoen zijn groenten uit blik en diepvries een goede aanvulling om toch voldoende en diverse groenten te kunnen eten.
Bijvoorbeeld, als je de Spinazie Pasta Pesto maakt tijdens het sperziebonen- en spinazieseizoen kun je beter verse groenten gebruiken dan uit de diepvries. Je kunt zelfs verse tomaten gebruiken in plaats van de in het recept genoemde tomaten uit blik. In de winter kun je dit recept ook maken met diepvriessperziebonen, diepvriesspinazie en tomaten uit blik. Omdat we onze recepten niet superflexibel kunnen maken en we recepten willen die een langere periode in het seizoen zijn, kiezen we voor andere recepten soms voor ingrediënten uit blik of uit de diepvries in het standaardrecept.
Conclusie
De eerste conclusie die we kunnen trekken is belangrijk: als we naar het grotere plaatje van duurzaam eten kijken, heeft de beste keuze maken tussen groente uit de diepvries, blik of glas een relatief kleine impact op de CO2-uitstoot.
Het is logisch (en we hebben gezien dat het bevestigd werd) dat lokale groente in het seizoen de laagste klimaatimpact heeft. Buiten het seizoen hangt de klimaatimpact van verse groenten af van hoe ze geïmporteerd worden. Als ze per vrachtwagen uit het buurland komen, kan het effect minimaal zijn, maar als ze van ver weg met het vliegtuig komen, kan dat een flinke impact hebben. In dat geval zijn diepvriesgroenten, groenten in blik of groenten in glas goede opties om de diversiteit en hoeveelheid groenten die je eet te vergroten.
Hoewel er geen overkoepelende studie van deze drie opties is, kunnen we stellen dat diepvriesgroente de duidelijke winnaar is. Hoewel het invriezen van groenten energie kost tijdens de productie en bij jou thuis (wat ook zeker een klimaatimpact heeft), is de impact lager dan voedsel in glas of blik. Bovendien maakt groente uit de diepvries het makkelijker om minder voedsel te verspillen. We halen er gewoon uit wat we nodig hebben en de rest laten we in de vriezer zitten.
Voor sommige groenten, zoals tomaten of peulvruchten, zijn er geen diepvriesopties. Wat is dan de beste optie: in blik of in glas? Dat hangt van zoveel factoren af dat het onmogelijk is om het juiste antwoord te weten. In dat geval is het beter om je keuze te laten afhangen van andere factoren, zoals het kopen van de biologische variant.
Nog belangrijker dan de juiste verpakking kiezen – voor zover dat überhaupt kan – is het in de gaten houden van voedselverspilling. Bij diepvriesgroente is dit makkelijk, maar als je groente uit blik of glas kiest: probeer te voorkomen dat de helft in de koelkast belandt. Grote kans dat je het later in de week alsnog weggooit. De beste oplossing: voeg gewoon wat extra groenten toe aan je maaltijd!